Nieuw onderzoek: geen aanwijzingen voor overmoed of leerstoornis bij gokverslaafden

Een nieuw onderzoek van het Amsterdam UMC laat zien dat mensen met een gokstoornis in een gecontroleerde leertest geen hogere mate van zelfvertrouwen of een leerstoornis vertonen dan mensen zonder gokprobleem. De studie, uitgevoerd in samenwerking met de Paris School of Economics en de Universiteit van Genève, is gepubliceerd in het Journal of Behavioral Addictions.

De onderzoekers wilde weten of mensen met een gokstoornis anders leren van beloningen en straffen dan personen zonder gokverslaving, en of ze daarbij meer vertrouwen hebben in hun keuzes. Eerdere studies suggereerden dat mensen met een gokprobleem sneller geneigd zijn om bevestigende informatie te gebruiken en gevoeliger zijn voor positieve uitkomsten zoals winst, zo geeft het onderzoek aan. Om die reden werd verwacht dat deze groep overmoediger zou zijn, slechter zou leren van contextuele informatie, en sterker zou reageren op beloningsprikkels.

Behavioral and computational signatures of reinforcement learning and confidence biases in gambling disorder ^{(, 3.179kB)}

Om dit te onderzoeken werden achttien mannen met een gokstoornis vergeleken met negentien mannen zonder gokverslaving. Zij deden een zogeheten reinforcement learning-task, waarbij geleerd moest worden van uitkomsten van eerdere keuzes. De taak bestond twee onderdelen: een leertaak en een overdrachtstaak.

Tijdens het eerste deel van het experiment, de leertaak, kregen deelnemers telkens twee abstracte symbolen te zien en moesten zij een keuze maken tussen deze. Na iedere keuze kregen zij een uitkomst te zien, in de vorm van een geldbedrag (bijvoorbeeld +€ 1 of -€ 1). Vervolgens gaven zij aan hoe zeker zij waren van hun keuze op een schaal van 50% tot 100%.

De leertaak varieerde op twee manieren:

• Valentie: in sommige rondes ging het om winnen en in andere om verliezen
• Verschil in type feedback: soms kregen deelnemers alleen te zien wat hun eigen keuze opleverde (gedeeltelijke informatie), en soms ook wat de andere optie had opgeleverd (volledige informatie)

Deze vier mogelijke scenario's werden 24 keer herhaald, wat resulteerde in 96 keuzemomenten per deelnemer. De onderzoeken hebben gemeten hoe goed deelnemers leerden welke symbolen gunstiger waren, en hoe hun zelfvertrouwen zich aanpaste op basis van winst en verlies.

Na de leertaak kregen de deelnemende groepen nieuwe combinaties van de eerder vertoonde symbolen te zien. Ze moesten tijdens de overdachtstaak nu steeds kiezen welk symbool volgens hen het beste was. Tijdens deze taak kregen ze echter geen feedback meer over de uitkomst. Wel gaven ze na elke keuze weer hun vertrouwensniveau aan.

Deze overdrachtstaak maakte het mogelijk om te meten of deelnemers hun geleerde kennis konden toepassen in een andere context. Het gaf ook inzicht in of eerdere winstervaringen hun keuzes bleven beïnvloeden.

Geen significante verschillen tussen de twee groepen

De resultaten laten zien dat beide groepen op hoofdlijnen vergelijkbaar presteerden. Deelnemers met een gokstoornis waren niet overmoediger dan de andere groep. In tegendeel, de deelnemers zonder gokproblemen lieten juist een sterkere bias zien: hun vertrouwen was hoger bij winst dan bij verlies, een effect dat minder sterk aanwezig was bij de personen met een gokverslaving.

Ook op andere vlakken weken de resultaten af van de verwachtingen. Zo bleken mensen met een gokstoornis juist gevoeliger voor context tijdens het leren, terwijl was voorspeld dat ze hierin minder flexibel zouden zijn. Daarnaast werden er geen verschillen gevonden in hoe beide groepen omgaan met bevestigende of tegenstrijdige informatie, de zogeheten confirmation bias.

De computermodellen bevestigden eerder bekende leerpatronen, zoals het sterker leren van positieve dan negatieve uitkomsten, maar deze waren in gelijke mate aanwezig bij beide groepen.

Van Holst hoopt dat onderzoek stimuleert

Op LinkedIn reageerde Ruth van Holst, een van de onderzoekers, op de publicatie. Ze schrijft dat het team erin geslaagd is bekende effecten van beloning op vertrouwen te repliceren, maar dat er geen aanwijzingen zijn gevonden voor afwijkend gedrag bij mensen met een gokstoornis.

“Hoewel we eerdere bevindingen over het vertekenen van vertrouwen door prikkels bevestigden, vonden we geen verschillen tussen groepen. We hopen dat dit werk grotere, meer contextafhankelijke studies stimuleert om te verduidelijken wanneer en voor wie deze cognitieve vertekeningen optreden.”

Ruth van Holst, onderzoeker Amsterdam UMC

De onderzoekers wijzen erop dat eerdere studies die wel verschillen vonden mogelijk beïnvloed zijn door de aard van de gebruikte taak, of door verschillen in het type gokkers dat meedeed aan het onderzoek. In dit onderzoek naar mensen met een gokstoornis werd bijvoorbeeld niet expliciet gekeken naar het verschil tussen mensen die een voorkeur hebben voor kansspelen of vaardigheidsspelen, een factor die in een eerder onderzoek wel van invloed bleek op de uitkomst.