Terwijl de Zweedse kansspelmarkt de afgelopen twintig jaar ingrijpend is veranderd door digitalisering, de groei van het spelaanbod, een bijna volledige smartphonepenetratie, 24/7 online toegankelijkheid, en sterke stijgingen in reclame-uitgaven, is het aandeel probleemgokkers juist aanzienlijk afgenomen.
Tijdens het lunchseminar in Stockholm op 21 november 2025 getiteld: ‘Probleemgokken neemt toe, toch?’ presenteerde econoom Ola Nevander een rapport over gokverslaving en probleemgokken in Zweden.
Het onderzoek werd uitgevoerd door onafhankelijk adviesbureau Makrologik voor branchevereniging BOS en richtte zich op de omvang van gokverslaving, probleemgokken en de relatie met het aanbod, de toegankelijkheid en marketing van gokspellen. Het onderzoek baseerde zich op officiële studies en data van het Zweedse Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
De uitkomsten van het rapport laten een opvallend consistent beeld zien dat sterk afwijkt van het dominante narratief in het publieke debat in Zweden, maar ook daarbuiten.
Van stabiel naar dalend
In de periode 1998-2008 bleef het niveau van probleemgokken in Zweden stabiel rond de 2,0% à 2,2% van de bevolking. Vanaf 2008/2009 zette echter een structurele daling in. In 2018 bereikte het aandeel probleemspelers 1,2% en in 2021 kwam het uit op 1,3%, een reductie van ongeveer veertig procent ten opzichte van het niveau van rond 2008.
Deze daling is ook zichtbaar in absolute aantallen: van ongeveer 166.000 probleemspelers in 2009 naar circa 108.000 in 2021. Ondanks de bevolkingsgroei van twaalf procent in dezelfde periode, is het absolute aantal probleemspelers dus lager dan vijftien jaar geleden. Dat is bemoedigend.
Voor de zwaarste categorie van mensen met gokproblemen (5+ op SOGS-R of 8+ op PGSI) zijn in de hele periode geen statistisch significante veranderingen zichtbaar. Deze groep blijft klein en stabiel, tussen 0,3% en 0,6% van de bevolking.
Een belangrijke fluctuatie is wel zichtbaar bij jongvolwassenen. De leeftijdsgroep 18-24 jaar piekte rond 2008 op 5,6%, een ontwikkeling die samenvalt met de wereldwijde ‘pokerboom’ tussen 2003 en 2008. Vooral jonge mannen werden in die jaren massaal aangetrokken tot online poker.
Na de piek daalde de prevalentie onder jongeren weer sterk, tot 1,2% in 2015 en 1,7% in 2021. Ook bij 65-plussers is een lichte toename zichtbaar voor 2008, gevolgd door stabilisatie en daling.
Ook gokken daalt
Uit de nationale gezondheidsenquête blijkt bovendien dat het aandeel Zweden dat in het afgelopen jaar om geld heeft gespeeld, eveneens afneemt. Vooral jongeren laten gokken in toenemende mate links liggen. Bij 16-29-jarigen daalde deelname van 58% in 2004 naar 32% in 2022. In andere leeftijdsgroepen is de afname minder sterk maar nog steeds duidelijk aanwezig.
Aanbodsexplosie
Tegelijkertijd is het beschikbare spelaanbod gedurende dezelfde periode explosief gegroeid. In 2003 bood Svenska Spel slechts 16 online spellen aan. In 2004 waren dat er 19. In 2020 was alleen al het aantal casinospellen bij Svenska Spel gestegen tot ruim 1.200.
De totale groei tussen 2003 en 2020 komt neer op ongeveer 7.400%, een jaarlijkse groei van circa 29%. Toch is er geen aanwijzing dat deze enorme uitbreiding van het spelaanbod heeft geleid tot een stijging van het aantal probleemgokkers
Reclamegolf
De marketinginvesteringen in de Zweedse kansspelsector laten een soortgelijk beeld zien.
Tussen 2013 en 2018 stegen de reclame-uitgaven van circa 3,8 miljard SEK (€ 345 miljoen) naar een piek van 7,3 miljard SEK (€ 663 miljoen). Vanaf 2019 daalden de investeringen weer fors richting ongeveer 3,4 miljard SEK (€ 309 miljoen). De geïndexeerde vergelijking laat zien dat reclame in die periode met ongeveer 400% steeg, terwijl probleemgokken juist met 40% daalde.
24/7
De toegankelijkheid van kansspelen is in dezelfde periode eveneens fundamenteel veranderd.
Waar fysieke winkel- en verkooppunten vroeger beperkte openingstijden hadden, is de online markt inmiddels 24 uur per dag en 7 dagen per week toegankelijk. Vanaf ongeveer 2015 is die 24/7-toegang de norm geworden.
Ook digitaal is de drempel om te kunnen spelen aanzienlijk verlaagd. Vrijwel alle Zweden beschikken vandaag over internet, een computer, een tablet of een smartphone, waardoor de praktische mogelijkheid om op elk moment en op elke plaats te kunnen spelen maximaal is.
Tegelijkertijd zijn de zogenoemde ‘zoekkosten’ (de tijd en moeite die nodig is om een spel te vinden, te kiezen en te starten) sterk gedaald. De toegankelijkheidsindex is sinds 2005 met bijna 90% gestegen.
Wanneer de toegankelijkheidsindex wordt vergeleken met de ontwikkeling van probleemgokken, blijkt opnieuw dat de lijnen tegengesteld lopen: toegankelijkheid stijgt fors, probleemgokken daalt. Toegankelijkheid kan wel een noodzakelijke randvoorwaarde zijn voor bepaalde gedragingen, maar is op zichzelf geen voldoende verklaring voor trends in probleemgokken.
Reactie
Als afsluiting van het seminar gaf Jesper Kärrbrink (oud Svenska Spel-chef, huidige bestuursvoorzitter van de Immense Group (van o.a. Videoslots) en bestuurslid van BOS) zijn reactie op het rapport. Kärrbrink gaf aan blij te zijn dat BOS dit onderzoek heeft laten uitvoeren, omdat het beeld in de samenleving en de politiek juist is dat probleemgokken jaar op jaar stijgt. Volgens hem laat het onderzoek zien dat, hoewel iedere gokker met problemen er één te veel is, de omvang van het probleem niet zo groot is als overal wordt aangenomen; integendeel.
Hij benadrukte dat Zweden beschikt over een sterke regulering, maar dat een hoge kanalisatie cruciaal blijft om gokkers binnen het legale systeem te houden.
Volgens Kärrbrink tonen de cijfers ook aan dat maatregelen zoals een reclameverbod en bonusverbod niet effectief zijn gebleken. De gereguleerde markt moet aantrekkelijk genoeg blijven, omdat juist een sterke legale markt het fundament vormt voor effectieve consumentenbescherming en aanpak van problematisch gokgedrag, beaamde hij.
Dr Jakob Jonsson van Sustainable Interaction, een onafhankelijke Zweedse organisatie die zich inzet op het gebied van kansspelverslaving en trainingen, was aanwezig bij de presentatie. Jonsson reageerde instemmend op de conclusies van Nevander.
Relevant voor Nederland?
Deze resultaten uit Zweden zijn ook relevant voor het Nederlandse debat rondom gokverslaving en probleemgokken. In Nederland wordt al wel onderzoek gedaan, maar de Zweedse ervaring laat zien dat langdurige, consistente en gestandaardiseerde monitoring van kansspelgedrag van grote waarde is voor een goed functionerend reguleringsstelsel.
De manier waarop Zweden trends over ruim twintig jaar heeft gevolgd, biedt inzicht dat alleen door eenduidig, systematisch onderzoek zichtbaar wordt.
Het zou wenselijk zijn als Nederland op vergelijkbare wijze verder investeert in diepgaande, meerjarige en consistente dataverzameling, zodat beleidskeuzes ook in Nederland meer kunnen steunen op een steviger fundament van feiten en wetenschappelijk onderzoek.
Presentatiedeck Makrologik.
