Beperkte toegang tot spelersdata hindert onderzoek naar online gokken

Online gokdata kunnen voor onderzoekers een belangrijke bron zijn om kansspelverslaving te volgen, beleid te evalueren, en maatschappelijke effecten te onderzoeken. Toch blijkt dat datadeling bij online gokken in de praktijk beperkt is, zo toont onderzoek van Dialogic in opdracht van het WODC aan. Om dit te verbeteren schetst Dialogic vier mogelijke scenario's.

Vergunde kansspelaanbieders zijn sinds de legalisering van online kansspelen verplicht om geanonimiseerde gegevens aan onderzoekers te verstrekken voor onderzoek naar kansspelverslaving. Daarnaast sturen de legale online casino's gestructureerde data naar de Kansspelautoriteit voor toezicht, maar de toezichthouder mag deze data niet delen met onderzoekers. In de praktijk leveren deze databronnen onvoldoende inzicht op in het gedrag van individuele spelers en in bredere maatschappelijke effecten.

Dialogic concludeert dat er meerdere belangrijke knelpunten zijn:

1. De huidige aanvraagprocedure werkt inefficiënt en is niet uniform ingericht bij aanbieders en onderzoekers.
2. Door verplichte anonimisering kunnen gegevens niet op spelersniveau tussen aanbieders worden gekoppeld. Het probleem zit daarbij niet alleen in de anonimisering zelf, maar vooral in het feit dat iedere aanbieder afzonderlijk anonimiseert. Daardoor ontstaan verschillende pseudoniemen en is koppeling technisch onmogelijk.
3. Onderzoekers kunnen geen achtergrondkenmerken koppelen, zoals leeftijd of sociaal economische gegevens.
4. Toegang tot data is wettelijk beperkt tot onderzoek naar kansspelverslaving, waardoor breder maatschappelijk onderzoek wordt uitgesloten.
5. De Kansspelautoriteit kan veel onderzoeken die zij zelf wil uitvoeren niet binnen haar wettelijke taakstelling laten plaatsvinden.

Deze knelpunten worden mede veroorzaakt door juridische kaders, zoals de AVG, die spelersdata als bijzondere persoonsgegevens beschouwt, en door de beperkte wettelijke verplichtingen van aanbieders en de taakstelling van de Kansspelautoriteit. Ook is toestemming van spelers géén werkbare oplossing.

Onderzoekers geven aan dat toegang tot de data idealiter via een onafhankelijke centrale commissie of toegangspoort verloopt, zodat zij niet afhankelijk zijn van individuele aanbieders. Dit zorgt voor een eerlijker proces, uniforme besluitvorming, en sluit aan bij bestaande modellen zoals CBS Microdata en LADIS.

Vier mogelijke opties voor verbetering

Om de datadeling bij online gokken te verbeteren schetst Dialogic in het onderzoek vier scenario's:

1. Verbetering huidige werkwijze: De huidige bilaterale procedures worden geoptimaliseerd, bijvoorbeeld door een grotere coördinerende rol van de Ksa. Dit maakt processen uniformer en efficiënter, maar lost het probleem van het koppelen van achtergrondkenmerken niet op.
2. Decentraal datadelingplatform: Hierbij blijven gegevens bij aanbieders, maar kunnen onderzoekers via een technisch beveiligd platform toegang krijgen. Dit verhoogt de privacybescherming, maar vergt forse technische investeringen en is complex in beheer.
3. Centrale intermediair: Een onafhankelijke organisatie of de Ksa (als haar taakstelling wordt uitgebreid) beheert de data en pseudoniemen van spelers, zodat koppeling tussen aanbieders mogelijk wordt. Dit scenario vergt wel een wetswijziging.
4. CBS-route: Het Centraal Bureau voor de Statistiek verzamelt en beheert de data via zijn bestaande Microdata-omgeving, waardoor koppeling met achtergrondkenmerken mogelijk is binnen een hoog beveiligde omgeving. Dit vergt voorbereiding, maar biedt de meeste mogelijkheden voor onderzoek op langere termijn.

De vier scenario's verschillen in kosten, complexiteit, implementatietijd, en risico's rond gegevensbescherming.

Gefaseerde aanpak

Dialogic en het WODC benadrukken dat een gefaseerde aanpak nodig is. Op korter termijn kan begonnen worden met procesverbeteringen in de huidige werkwijze, terwijl op langere termijn wordt gewerkt aan structurele oplossingen zoals een centrale intermediair of gebruik van het CBS voor veilige koppeling van gegevens.

Betere datakoppeling maakt het mogelijk om niet alleen verslavingsgedrag beter te monitoren, maar ook om bredere maatschappelijke effecten van online gokken in kaart brengen, zoals gedrag over meerdere platforms, de impact van beleidsmaatregelen, en risico’s voor verschillende doelgroepen.