Online gokplatformen maken volgens Christof van Nimwegen gebruik van zogenoemde ‘deceptive patterns‘ om spelersgedrag te beïnvloeden en spelers langer actief te houden. Dit schrijft Van Nimwegen in een blog voor het Trimbos-instituut.
Van Nimwegen is universitair hoofddocent Human-Centered Computing aan de Universiteit Utrecht en lid van de wetenschappelijke stuurgroep van het Expertisecentrum Digitalisering en Welzijn.
In zijn blog beschrijft Van Nimwegen deceptive patterns als ontwerptechnieken die gebruikmaken van psychologische principes om gebruikersgedrag te sturen. Hij plaatst online gokken binnen een bredere categorie digitale producten waarin dergelijke mechanismen volgens hem kunnen voorkomen.
Van Nimwegen schrijft dat online gokken niet alleen een digitale variant is van fysiek gokken, maar ook kenmerken kan hebben van een systeem waarin gedragsbeïnvloeding via ontwerp een centrale rol speelt. Volgens hem maken online gokproducten onder meer gebruik van interfaces waarin inzetten en doorgaan nadrukkelijk aanwezig zijn, terwijl stoppen of onderbreken minder prominent wordt gepresenteerd.
Daarbij noemt hij concrete voorbeelden: standaardinzetten die te hoog zijn ingesteld, sliders die inzetten met grote sprongen verhogen, en het ontbreken van pauzes tussen rondes. Een belangrijk mechanisme dat Van Nimwegen beschrijft is het ontbreken van zogenoemde ‘stopping cues': natuurlijke momenten waarop een gebruiker stopt of een bewuste keuze maakt om te stoppen. Bij de afwezigheid hiervan volgt men doorgaans de makkelijkste optie, namelijk doorgaan. Actief stoppen vereist een bewuste actie, terwijl doorgaan moeiteloos gebeurt.
Storten gaat snel, opnemen traag
Daarnaast noemt hij het ontbreken van fysiek geld in online omgevingen als factor die kan bijdragen aan minder tastbare beleving van inzetten. Volgens Van Nimwegen gaat storten snel en eenvoudig, terwijl het opnemen van gewonnen geld juist traag verloopt, verificatie vereist, en soms onderhevig is aan verborgen limieten. Deze asymmetrie verlaagt de drempel om opnieuw in te zetten en kan bijdragen aan onbeheerst speelgedrag.
Ook gaat hij in op het gebruik van variabele beloningen en gepersonaliseerde prikkels. Daarbij verwijst hij naar mechanismen zoals bonussen en meldingen die op basis van gebruikersdata kunnen worden ingezet om spelers te stimuleren opnieuw te spelen. Hij noemt als concreet voorbeeld dat systemen spelers gericht kunnen benaderen op strategische momenten, zoals 's avonds of vlak na een salarisuitbetaling.
Verder vergelijkt Van Nimwegen deze ontwerpprincipes met technieken die ook voorkomen in sociale media en smartphonegames, zoals oneindig scrollen, automatische contentweergave, en beloningsstructuren die herhaald gebruik stimuleren.
Aan het einde van de blog stelt Van Nimwegen dat het volgens hem lastiger kan worden om digitaal gedrag te stoppen of te doseren wanneer interfaces zijn ingericht om aandacht vast te houden. Hij benadrukt dat dergelijke mechanismen onderdeel kunnen zijn van het ontwerp van digitale producten in het algemeen, waaronder online kansspelen.
Onderzoek Ksa
Het onderwerp sluit aan bij eerder onderzoek van de Kansspelautoriteit (Ksa), die bij verschillende legale online gokaanbieders en casinospellen onderzoek liet doen naar zogeheten dark patterns.
Daarbij werd gekeken naar ontwerpkeuzes in gebruikersinterfaces die het speelgedrag kunnen sturen, onder meer door het versterken van speelaanzetten en het minder prominent maken van mogelijkheden om te stoppen of te pauzeren.
De toezichthouder bracht hiermee in kaart hoe interface-ontwerp een rol kan spelen in de manier waarop spelers met online kansspelen omgaan.
Heb je het gokken niet meer onder controle? Dan kan je jezelf inschrijven in Cruks (Centraal Register Uitsluiting Kansspelen) via CruksRegister.nl. Eenmaal aangemeld voor die gokstop, kan je niet meer bij landgebonden en online casino’s spelen. Cruks is een middel, niet de ultieme oplossing. Lees onze pagina over bewust spelen en zoek hulp als je er niet alleen uitkomt.
Lead-foto door Trimbos-instituut via YouTube.
