Björn Fuchs: Een totaalverbod op gokreclame: een oplossing op zoek naar bewijs

In een recente blog van een gerespecteerd instituut pleit de auteur vurig voor een algeheel reclameverbod voor online kansspelen. “…Is een totaal verbod op gokreclame een goed idee?…”. De achterliggende intentie is nobel en wordt breed gedeeld: het beschermen van jongvolwassenen en kwetsbare groepen tegen gokschade.

Echter, wie de argumentatie en de onderliggende wetenschappelijke bronnen kritisch ontleedt, ziet dat de conclusies methodologisch wankel lijken te zijn. Het doet geenszins vaststaan dat een totaalverbod het meest effectieve instrument is. Sterker nog, de gekozen redeneerwijze negeert fundamentele marktmechanismen, hanteert selectieve causaliteit en biedt een valse belofte van veiligheid en bescherming.

Methodologische wankelheid

Als primaire pijler dient de umbrella review van McGrane et al. (2023). Een dergelijke overkoepelende metastudie is echter inherent beperkt door de opzet, kwaliteit, relevantie en leeftijd van de gebruikte onderzoeken.

De reviews die hierin zijn gebundeld, leunen vrijwel uitsluitend op cross-sectionele observationele data en zelfrapportage. Dergelijke studies tonen een correlatie aan, maar bewijzen daarmee geen causaliteit. Het presenteren van deze correlaties als hard causaal bewijs is wetenschappelijk onzuiver.

De review middelt bovendien historische trends over internationale markten zonder rekening te houden met specifieke actuele lokale context en wetgeving. Daarmee is het een te grof instrument.

Blinde vlek

Een fundamenteel gebrek in de aangehaalde literatuur is dat deze geen of nauwelijks onderscheid lijkt te maken tussen legale en illegale gokaanbieders. Dit onderscheid is echter de kern van het kansspelbeleid: beschermd aanbod onder toezicht versus onbeschermd aanbod uit het buitenland.

Wanneer legale reclame verboden is, verdwijnt gokcontent niet van de schermen van jongvolwassenen. Recent onderzoek van de Universiteit van Amsterdam naar de digitale tijdslijnen van jongvolwassenen toont het duidelijk aan. De social media feeds van jongeren en jongvolwassenen worden overspoeld met voornamelijk buitenlandse, illegale gokcontent en ongereguleerde affiliate-marketing. Juist deze ongecontroleerde, buitenlandse content draagt het sterkst bij aan de normalisatie van gokken.

Dit was al het geval ver voor de legalisering van de Nederlandse online gokmarkt in 2021. Een reclameverbod raakt Nederlandse legale aanbieders, maar laat de illegale gokcontent op onder andere YouTube, TikTok en Instagram volledig ongemoeid. Dat is een gevaarlijke blinde vlek.

Een onderzoek van Ipsos I&O uit 2025 legde bovendien een andere, cruciale nuance bloot: gokreclames zijn zelden doorslaggevend om nieuwe, niet-gokkende spelers over te halen om te gaan gokken. Reclame creëert geen nieuwe markt; het dient hoofdzakelijk om de aanwezige vraag en behoefte te geleiden naar het beschermde, legale aanbod.

Een valse analogie

Om de effectiviteit van een totaalverbod te bewijzen, maakt de auteur een sprong naar een heel andere sector: het totale verbod op alcoholmarketing in Litouwen. Dat zou hebben geleid tot een daling van 35% in dronkenschap onder jongeren. Deze vergelijking gaat helaas mank.

Ten eerste is de dynamiek van fysieke alcoholconsumptie niet te vergelijken met de grenzeloze digitale gokmarkt. Belangrijker is de selectieve winkelnering in beleidsevaluatie. Het marketingverbod in Litouwen werd namelijk gelijktijdig ingevoerd met een drastische verhoging van de alcoholaccijnzen, een forse inperking van de fysieke verkooptijden in supermarkten én een verhoging van de alcoholleeftijd.

Een beeld schetsen waarin dat marketingverbod de exclusieve oorzaak was van de daling, is een schoolvoorbeeld van een confounding variabele negeren om een vooraf ingenomen standpunt te bewijzen.

Boemerangeffect

De blogpost wekt de indruk dat minder reclame automatisch leidt tot minder schade. De praktijk in andere Europese landen laat een tegenovergesteld effect zien.

In landen waar rigoureuze reclameverboden zijn ingevoerd, zoals Italië en recentelijk België, rapporteert de sector een significante groei van de illegale markt. Zonder legale reclame verliezen consumenten het vermogen om het onderscheid te maken tussen een casino met een betrouwbare vergunning en illegale aanbieders, die geen bescherming of toezicht kennen.

Onderzoek van Markteffect toonde in maart 2026 aan dat 57% van de online gokkers die op illegale gokwebsites gokken, totaal niet bewust zijn van de illegale, onbeschermde status. Geen zorgplicht, geen limieten en geen preventie vertalen zich daar naar een groot risico op grotere gokschade, dat pas zichtbaar wordt als het te laat is.

Actieve dialoog

Er lijkt te worden geleund op een eendimensionale benadering van een complex probleem. Door te steunen op methodologisch beperkte umbrella reviews, selectieve causale verbanden te claimen en relevante onderzoeken buiten beschouwing te laten, wordt voorbijgegaan aan de realiteit van de digitale kansspelmarkt.

Een totaalverbod op online gokreclame is een schijnoplossing. Het lost de bestaande normalisatie door buitenlandse platformen en content niet op. Het vergroot het aantal consumenten dat onbeschermd, zonder toezicht illegaal gokt. Effectieve bescherming van kwetsbare groepen is hier niet bij gebaat.

Er zijn voldoende voor de hand liggende instrumenten: het effectief aanscherpen van de zorgplicht, een strikter inhoudelijk reclamebeleid, het keihard aanpakken van illegale gokreclame en het opschalen van voorlichting. Effectieve bescherming heeft feitelijke nuance en context nodig. Daarom blijft de actieve dialoog van belang. Samen richting een verenigd doel: maximale, effectieve bescherming in een structureel gezonde, veilige online gokmarkt in Nederland.