In het satirische nieuwsprogramma ‘Dit was het nieuws' sprak Peter Pannekoek zijn ergernis uit over de legalisering van online gokken. Hij gaf aan dat gokschulden de samenleving meer kost dan dat kansspelbelasting oplevert. In het NPO1-radioprogramma ‘Feit of Fictie' deed men een factcheck naar aanleiding van deze uitspraak, met daarin het eindoordeel dat de uitspraak van Pannekoek “fictie” is.
In de aflevering komt Fred Steutel, directeur van verslavingszorginstelling Hervitas, allereerst aan het woord. Hij legt uit dat er van een gokverslaving sprake is “wanneer je de controle over je gedrag kwijtgeraakt bent.” Je wilt iets niet doen, maar toch doe je het, en dan is er sprake van een verslaving, aldus Steutel.
Volgens een schatting van Jelinek zijn er ongeveer 79.000 mensen in Nederland die probleemgokkers zijn. Steutel denkt echter dat het er een stuk minder zijn. Hij gaat uit van een aantal tussen de 5.000 en 10.000 met een gokprobleem in ons land.
Dit zegt echter niet direct iets over de gokschulden in Nederland, daarom schakelt het radioprogramma Rein Halbersma in, directeur van onderzoeksbureau Atlas Research. Dit onderzoekscentrum bracht vorig jaar een kosten-batenanalyse uit over de Nederlandse legale online gokmarkt. Daarnaast deed het dit jaar onderzoek naar de verhoging van de kansspelbelasting die vanaf 1 januari 2025 trapsgewijs wordt ingesteld.
Wanneer schulden ter sprake komen in de uitzending geeft Halbersma aan dat mensen vaak een restschuld op hun woning hebben, of door een hoger uitgavepatroon in verhouding tot de inkomsten. Maar volgens hem is de schuldhulpregistratie wat betreft de oorzaak van de schulden niet zo goed als men zou willen. Er zijn enkele tienduizenden gezinnen in Nederland met problematische schulden, zo geeft de onderzoeker aan. Hij weet echter niet hoeveel van deze situaties (mede-) ontstaan zijn door gokken.
Aantal componenten gokken leveren geld op voor samenleving
Er zijn er een aantal componenten binnen kansspelen die geld opleveren voor de samenleving, zo geeft Halbersma aan. De belangrijkste hiervan is de afdracht aan goede doelen, die voornamelijk komt vanuit loterijen en sportweddenschappen. Deze komt neer op ongeveer € 800 miljoen. Ook levert de kansspelbelasting bijna een miljard euro aan baten op. Tot slot is de laatste component het speelplezier dat mensen halen uit gokken. Dit is volgens hem een haast onzichtbare component, want dit zie je niet in geld maar is wel geld waard. Hij zegt hierover het volgende:
“Veel mensen vinden het ook leuk om met mate een avondje naar een casino, een weddenschapje doen, of een paar loten kopen. Daar is ongeveer € 3 miljard aan speelplezier aan toe te kennen.”
Rein Halbersma, Atlas Research
De kosten van gokken in Nederland bedragen volgens Halbersma € 1,6 miljard. Kansspelverslaving is hierbij de grootste kostenpost. Hij benoemt als voorbeelden de verminderende kwaliteit van leven, slechtere arbeidsproductiviteit, extra zorg die mensen met een gokprobleem krijgen, en als laatste de schuldhulpverlening. Toch overstijgen de baten van online kansspelen de kosten, wat eerder al bleek uit het rapport van Atlas Research.
Na de uitleg van Halbersma te hebben aangehoord komt men in de uitzending tot de conclusie dat de bewering die Peter Pannekoek in ‘Dit was het nieuws' uitte niet helemaal correct werd geformuleerd, omdat hij over gokschulden sprak in plaats van gokverslaving. Het oordeel luidt dan ook dat het hier om “fictie' gaat.
Het volledige fragment van ‘Feit of fictie' over de uitspraak van Pannekoek is hier terug te luisteren.
Uitspraak Weerwind over gokken fictie
Het is niet de eerste keer dat het radioprogramma een item over (online) gokken behandelt. Aan het begin van het jaar onderzocht ‘Feit of fictie' de uitspraak van Jellinek en voormalig minister voor rechtsbescherming, Franc Weerwind. Zij zeiden dat gokken al minstens 40.000 jaar oud was.
Deze uitspraak werd betwist door SGP-Kamerlid Chris Stoffer, omdat volgens hem de aarde pas 6.000 jaar oud is. Het bleek dan ook dat de uitspraak van Weerwind onder de noemer fictie valt. Steentijdarcheoloog Gerrit Dusseldorp stelde namelijk dat de oudste botjes die mogelijk op gokactiviteiten duiden, ongeveer 10.000 jaar oud zijn.
