Column Feite Hofman: De kunst van écht kijken

Begeleiden van iemand met een gokverslaving is geen kwestie van dikke rapporten of standaardgesprekken. Het begint met iets wat in de hulpverlening vaak vergeten wordt: kijken. Niet alleen kijken naar gedrag — dat eindeloze scrollen op de telefoon, dat nerveuze tikje met de vingers — maar kijken naar wat er onder dat gedrag zit.

Wie gokt, probeert zelden rijk te worden. Ze proberen iets kwijt te raken: spanning, verdriet, verveling, schaamte. En als begeleider moet je dat zien. Niet veroordelen, niet meteen adviseren, maar simpelweg kijken. Naar de mens, niet zozeer naar de verslaving. Ook vaak letterlijk: kijken hoe iemand erbij zit: nerveus, gespannen. Blikken zeggen vaak meer dan woorden.

We zeggen vaak dat we luisteren. In werkelijkheid wachten we vooral tot we weer iets kunnen zeggen. Maar bij iemand met een gokprobleem werkt dat niet. Elk woord dat je te snel uitspreekt, kan de deur dichtgooien. Echt luisteren is ongemakkelijk. Het is stiltes laten vallen. Het is een zin als “ik weet het niet” durven uitspreken. Het is horen wat er niet gezegd wordt.

Soms zegt iemand: “Ik had bijna weer gespeeld”, maar bedoelt: “Ik voel me waardeloos”. Als begeleider van bijvoorbeeld een AGOG groep is je grootste kracht niet je kennis van goksites of de Kansspelautoriteit, maar je vermogen om te horen wat iemand niet durft te zeggen.

Ervaringsdeskundigheid: weten hoe diep het gat is

Daar komt iets bij wat je niet kunt leren uit een boek: ervaringsdeskundigheid. Een begeleider die zelf bijvoorbeeld ooit het geluid van de gokkast in zijn hoofd heeft gehoord — dat eindeloze pling, pling, pling — weet wat dat betekent.

Niet omdat hij het gelezen heeft, maar omdat hij er middenin zat. Die ervaring maakt verschil. Niet omdat het heroïsch is om “eraan ontsnapt” te zijn, maar omdat het de schaamte breekt. Als je zegt: “Ik weet hoe het voelt om te verliezen en tóch te blijven doorgokken,” dan kijkt iemand je ineens aan. Dan is er echt contact. Dan hoor je tussen de regels door: “Eindelijk iemand die het snapt.”

Begeleiden is geen therapie in een keurig schema. Het is een ontmoeting tussen mensen. De één worstelt, de ander reikt een hand — niet van bovenaf, maar van opzij. Kijken en luisteren zijn je kompas. Ervaringsdeskundigheid is je kaart. Als je die drie samen gebruikt, kun je iemand de weg terug helpen vinden — niet alleen naar een gokvrij leven, maar bovenal naar een leven waarin iemand zichzelf weer kan aankijken. Met liefde of zelfcompassie.