Er zijn geen wijzigingen nodig in het beleid voor incidentele loterijen. Dit heeft staatssecretaris Struycken laten weten naar aanleiding van een onderzoek van Dialogic naar de loterijen. Struycken zal wel meerdere gemeenten wijzen op hun verplichtingen met betrekking tot de loterijen, omdat uit het onderzoek blijkt dat het toezicht op de incidentele loterijen niet overal goed is.
Download het rapport (689 kb)
In opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) heeft Dialogic een onderzoek uitgevoerd naar de incidentele loterijen in Nederland.
Aanleiding voor het onderzoek was de onduidelijkheid over het aantal incidentele loterijen in Nederland. Dialogic werd gevraagd om in kaart te brengen hoeveel loterijen er jaarlijks in Nederland georganiseerd worden om geld in te zamelen voor het goede doel. Daarnaast werd onderzoek gedaan naar het beleid rondom incidentele loterijen.
In een beleidsreactie laat staatssecretaris Struycken weten dat er in het onderzoek geen aanleiding is gevonden om het beleid te wijzigen. Wel blijkt dat veel gemeenten niet actief handhaven op loterijen die worden georganiseerd zonder vergunning. Struycken zal de onderzoeksresultaten daarom delen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, zo schrijft hij aan de Tweede Kamer.
Incidentele loterijen
De incidentele loterijen worden vaak georganiseerd om geld in te zamelen voor goede doelen of maatschappelijke organisaties zoals sportverenigingen. Deze loterijen worden onderverdeeld in twee categorieën op basis van de grootte van de prijzenpot. De kleine loterijen zijn de verantwoordelijkheid van de plaatselijke gemeente terwijl de Kansspelautoriteit de vergunningen verstrekt voor de grote incidentele loterijen.
| Loterij | Grootte prijzenpot | Verplichte afdracht: | Vergunningsaanvraag bij: |
|---|---|---|---|
| Kleine incidentele loterij | € 0 – € 4.500 | 40% | Gemeente |
| Grote incidentele loterij | Meer dan € 4.500 | 40% | Kansspelautoriteit |
De onduidelijkheid over het aantal incidentele loterijen ontstond met name door de kleine incidentele loterijen. De Kansspelautoriteit heeft inzichtelijk welke grote loterijen er zijn georganiseerd, maar een dergelijk overzicht ontbreekt vanuit de verschillende gemeenten. Zo zijn er gemeenten waar al jaren geen enkele vergunning is verstrekt, zo is te lezen in het onderzoek.
Ook zou de opkomst van white label organisaties hebben gezorgd voor meer onduidelijkheid op het gebied van de omvang van de markt. Naast de omvang van de incidentele loterijen-markt wilde Dialogic inventariseren welke mogelijkheden er zijn voor het toezicht op de incidentele loterijen-markt.
Omvang van de markt
Dialogic vroeg voor het onderzoek bij alle gemeentes op hoeveel aanvragen er waren gedaan voor kleine incidentele loterijen tussen 2017 en 2023. Daarnaast wilde Dialogic weten hoeveel vergunningen er waren verstrekt. Van de 342 gemeenten in Nederland kwamen er slechts van 196 gemeenten gegevens binnen.
Uit de gegevens van deze 196 gemeenten blijkt dat er gemiddeld 500 kleine loterijen per jaar worden georganiseerd. Dit is een minimumaantal, want Dialogic houdt er rekening mee dat niet alle organisaties een vergunning aanvragen. Bovendien ontbreken de gegevens van een groot aantal gemeenten. Er zijn ook gemeenten die wel hebben gereageerd, maar geen vergunningsaanvragen hebben ontvangen sinds 2017.
Er worden door de gemeenten geen toe- of afname in het aantal vergunningsaanvragen waargenomen, maar ook niet in de omzetten of de prijzenpotten van de loterijen. Alleen tijdens de coronaperiode was er sprake van een daling, omdat er in die periode minder georganiseerd mocht worden.
De enige stijging was te zien in het maximale aantal loten. Loterijen verwachtten in de afgelopen jaren meer loten te verkopen dan in de jaren ervoor. Dit lijkt volgens Dialogic ‘hand in hand te gaan met de opkomst van white label platforms'.
White label platforms
Deze white label platforms helpen organisaties met het organiseren van de loterijen. Het is volgens de wet toegestaan om de organisatie deels of volledig over te dragen aan een derde partij. Hierbij kwam Dialogic uit op drie verschillende partijen met een white label platform:
Van de genoemde bedrijven is Lotify de grootste. Het platform was betrokken bij 19% van alle georganiseerde grote incidentele loterijen sinds 2017. Bij kleinere loterijen was de betrokkenheid van Lotify minder, namelijk 5%. Het platform is voor een groot deel in handen van Nederlandse Loterij, een staatsdeelneming. Een andere genoemde partij, Venki, is volledig in handen van Nederlandse Loterij.
De derde partij, Verloterij, richt zich op een of twee grote loterijen per jaar. Hierbij zijn vaak grote en opvallende prijzen te winnen, zoals luxe campers. De loterijorganisatie werd bekend door de eerste Huizenloterij te organiseren in 2017. De winnaar van de loterij won, zoals de naam doet vermoeden, een huis ter waarde van € 200.000.
Er zou volgens de onderzoekers weinig toezicht zijn op de white label partijen, omdat veel gemeenten bij kleinere loterijen geen navraag doen naar het eventueel inschakelen van derde partijen bij de organisatie.
Omzet hoger
Toch geven veel organisaties die meewerkten aan het onderzoek aan dat zij blij zijn met de white label-partijen. Zonder deze partijen was het voor veel organisaties onmogelijk geweest om de loterij te organiseren. Daarnaast zou er veel meer geld zijn opgehaald dankzij het gebruik van de white label-platforms.
De loterijen die gebruik maakten van de platforms haalden meer geld op voor het goede doel, maar het gemiddelde afdrachtspercentage lag een stuk lager. Dit heeft te maken met de hogere kosten die de organisaties maken door de white label platforms te gebruiken. De gemiddelde omzet met hulp van een white label platform was ruim € 110.000 hoger, maar de gemiddelde afdracht aan goede doelen ‘slechts' € 32.000 hoger:
| Statistiek | Met white label platform | Zonder white label platform |
|---|---|---|
| Gemiddelde omzet | € 250.301,37 | € 138.933,51 |
| Gemiddelde kosten | € 114.256,90 | € 34.863,80 |
| Gemiddelde afdracht | € 135.944,50 | € 104.069,70 |
| Gemiddelde afdrachtspercentage | 48,7% | 65,1% |
De hogere kosten komen onder andere door het gebruik van de platforms, maar deze hanteren volgens de onderzoekers een ‘aantrekkelijk tarief'. Dit zouden de bedrijven moeten hanteren, omdat de loterijorganisaties niet afhankelijk zijn van de white label platforms.
178 gemeenten hanteerden nog het oude afdrachtspercentage van 50%
Tot slot werd gekeken naar het beleid rondom incidentele loterijen. Onder andere de wetgeving in andere landen zoals Denemarken, Frankrijk, en het Verenigd Koninkrijk kregen daarbij aandacht. Opvallend in Nederland was dat veel gemeenten de regels anders verwoorden en dat niet alle verplichte onderdelen waren opgenomen in de regels van de gemeenten.
Daarnaast zouden veel gemeenten niet goed op de hoogte zijn van de regels rondom de verplichte afdracht aan goede doelen. Bij 178 gemeenten stond op de website nog het oude tarief van 50% vermeld. Dit tarief werd al in 2020 gewijzigd naar 40%.
Ook zou een verplicht onderdeel ‘Rekening en Verantwoording' niet bij alle gemeenten verplicht worden ingeleverd na het georganiseerde evenement. Volgens de wet moeten loterijorganisaties achteraf verantwoording afleggen over de gemaakte kosten, opbrengsten, en afdracht.
Staatssecretaris Struycken gaat de gemeenten naar aanleiding van het onderzoek van Dialogic nogmaals wijzen op hun verplichtingen met betrekking tot de uitgifte van vergunningen voor incidentele loterijen en het toezicht op de loterijen.
Dialogic is bekend met de wereld van kansspelen. Eerder voerde het al een onderzoek uit naar promotionele kansspelen in opdracht van het WODC. Momenteel voert Dialogic het onderzoek uit voor de evaluatie van de Wet Kansspelen op afstand. Hiervoor werden vandaag klankbordsessies georganiseerd.
