Als online kansspelen niet legaal waren in Nederland, dan zouden de kosten hoger uitvallen dan de baten. In deze situatie zouden de kosten voor kansspelverslaving ruim € 100 miljoen hoger zijn. Ook zouden de baten lager uitvallen, door € 452 miljoen minder belastingopbrengsten. Dit deelde minister Weerwind in een antwoord op vragen over de kosten-batenanalyse. Verder geeft de minister een inkijkje in zijn plannen voor (overkoepelende) speellimieten.
Begin oktober vond het schriftelijk overleg plaats van de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid over de kosten-batenanalyse kansspelen. Uit het overleg kwamen veel vragen voor demissionair minister voor Rechtsbescherming Franc Weerwind. In deze vragen werd onder andere getwijfeld aan de nauwkeurigheid van het rapport.
De minister heeft vrijdag zijn antwoorden verstuurd op deze vragen.
Door de vragen te beantwoorden gaf de minister een inkijkje in de plannen van het ministerie als het gaat om het Nederlandse kansspelbeleid en met name het preventiebeleid. In 2024 staat de veelbesproken evaluatie van de Wet Kansspelen op afstand gepland. Het vooronderzoek voor deze evaluatie zou dit jaar nog moeten worden afgerond, zo laat Weerwind weten. De evaluatie van de Wet Koa zelf hoopt de minister in de tweede helft van 2024 af te ronden.
Weerwind kijkt toch naar overkoepelende limieten
Veel van de gestelde vragen hadden betrekking op het preventiebeleid en de zorgplicht van aanbieders. Enkele weken voor de kosten-batenanalyse verscheen de uitkomst van het onderzoek naar de invulling van de zorgplicht. Hieruit bleek dat legale online casino's in Nederland de zorgplicht beter moeten invullen.
Onderdeel van dit pakket wordt een financiële limiet waar de speler van kan afwijken
Enkele Kamerleden vroegen zich dan ook af wat er gaat gebeuren op het gebied van verslavingspreventie. Weerwind liet weten dat er in december meer duidelijk zal worden als zijn werkagenda wordt gepubliceerd. Hij zal dan ingaan op de concrete invulling van enkele preventiemaatregelen, waaronder de speellimieten.
Eerder werd al bekend dat minister Weerwind strengere speellimieten zou invoeren. Daarover gaf hij alvast iets meer duidelijkheid:
“Onderdeel van dit pakket wordt een financiële limiet waar de speler van kan afwijken. Indien de speler boven dat bedrag zijn limiet wil instellen, wordt deze gewezen op het feit dat deze een buitengewoon hoge limiet wil instellen. Daarbij wordt de speler ook gewezen op de risico’s van gokken. De speler blijft daarbij verantwoordelijk voor zijn eigen speelgedrag, zoals vermeld in de Wet op de kansspelen. ”
Minister Franc Weerwind
Naast de invoering van de verplichte speellimiet, liet de minister weten dat hij alsnog gaat kijken naar de invoering van overkoepelende speellimieten. Dit deelde hij ook in zijn beleidsreactie op het NRV-rapport. Hij hoopt te kunnen leren van de ervaringen in het buitenland. In Duitsland werden onlangs overkoepelende speellimieten ingevoerd.
Over de hoogte van de verplichte speellimiet deelde Weerwind nog geen informatie. Ook ging hij niet op het voorstel om een ‘maximale inzet per speler per week' in te voeren, zoals de PVDA- en GroenLinks-fracties voorstelden. Of de Kamerleden echt een beperking op de inzet willen of dat zij een stortingslimiet bedoelen is vooralsnog onduidelijk.
Kosten-batenanalyse gaf slechts een beeld vanuit economisch perspectief
De kosten-batenanalyse zelf riep ook veel vragen op tijdens het schriftelijk overleg. Veel Kamerleden twijfelden over de nauwkeurigheid van het rapport, omdat er in veel gevallen sprake was van schattingen. Daarnaast bleek het ‘consumentensurplus', waar ook sprake is van een schatting, voer voor vragen. Deze post aan de batenkant geeft namelijk weer welk bedrag consumenten bereid zijn meer uit te geven aan kansspelen dan zij nu doen.
Kosten eerder te hoog dan te laag ingeschat, en de baten eerder te laag dan te hoog.
Volgens de fracties van de PvdA en GroenLinks moet er rekening mee worden gehouden dat niet iedere speler kan inschatten hoe diens winkansen zijn en hoe groot de risico's op verslaving zijn. Dit zou ervoor zorgen dat deze immateriële bate lager uit zou vallen. De minister verzekert echter dat de onderzoekers hier rekening mee hebben gehouden. Deze ‘gevolgen van imperfecte informatie omtrent winkansen' zijn doorgerekend in het consumentensurplus.
Ook de SP uitte haar twijfels over de berekeningen en dacht dat de kosten hoger uit zouden vallen, omdat bepaalde onderdelen die bijvoorbeeld vielen onder de categorie criminaliteit niet konden worden berekend. Echter, ook op dit vlak blijkt dat dit al meegenomen is in de berekeningen:
“In zijn algemeenheid noemen de onderzoekers in het rapport dat zij conservatieve aannames hebben gehanteerd, waarbij de kosten eerder te hoog dan te laag zijn ingeschat, en de baten eerder te laag dan te hoog.”
Minister Franc Weerwind
De kosten-batenanalyse zou volgens de minister vooral bedoeld zijn om de kansspelwetgeving vanuit economisch perspectief te bekijken. De kansspelwet zal tijdens de evaluatie vanuit meerdere invalshoeken bekeken worden. Naast economische aspecten wordt er ook gekeken naar maatschappelijke, beleidsmatige, juridische, en bestuurlijke aspecten.
De zorgen van enkele Kamerleden werden door de minister weggenomen. De Kamerleden vroegen zich af of de kosten-batenanalyse gebruikt zou worden bij toekomstige besluitvorming. Weerwind legde echter uit dat de analyse niet richtinggevend zal zijn. Het rapport gaf slechts een indicatie van de kansspelmarkt.
Kosten zouden de baten overstijgen als online kansspelen niet legaal waren
Het CDA was benieuwd hoe de situatie zou zijn als de Wet Kansspelen op afstand nooit was ingevoerd. Zij vroegen zich af of de kosten de baten zouden overstijgen als er geen legale online gokmarkt zou zijn. Een situatie die de CDA het liefst zou creëren met het uitgesproken voornemen van Kamerlid Anne Kuik om de Wet Koa terug te draaien.
Als die situatie vanuit economisch perspectief wordt bekeken, dan overstijgen de kosten daadwerkelijk de baten. Weerwind liet de onderzoekers berekenen op welke wijze dit de analyse zou veranderen. Volgens de onderzoekers zouden de kosten die horen bij kansspelverslaving € 103 miljoen hoger uitvallen. Aan de batenkant zouden de belastinginkomsten aanzienlijk afnemen. Deze post zou € 452 miljoen lager uitvallen in het geval van een illegale online gokmarkt.
Op het voorstel van de ChristenUnie en de SGP om de Wet Koa terug te draaien, gaat minister Weerwind niet in. Zoals hij in meerdere antwoorden aan gaf, wilde hij geen conclusies trekken voor de geplande evaluatie van volgend jaar. Eenzelfde antwoord kwam ook op het voorstel om het aantal vergunninghouders terug te brengen om de omvang van de kansspelmarkt te beperken:
“Het beperken van de omvang van de markt is geen doel geweest van de Wet koa. Het uitgangspunt van de wet is een open markt, om een attractief legaal alternatief te bieden voor illegaal aanbod.”
Minister Franc Weerwind
Ook dit zou volgens de minister ter sprake kunnen komen tijdens de evaluatie van de gokwet.
Strengere kaders zorgplicht komen begin 2024
Een week geleden deelde minister Weerwind al dat hij werkte aan een ‘scherper kader voor de invulling van de zorgplicht‘. Aanbieders hebben een belangrijke rol in het preventiebeleid, zo laat hij weten. Om te voorkomen dat de spelers in de categorie ‘midden-risico' afglijden naar speelgedrag van hoog-risico spelers moet er vroeg geïntervenieerd worden door de kansspelaanbieders.
Om ervoor te zorgen dat de zorgplicht goed wordt ingevuld moeten er strengere kaders komen voor de zorgplicht en die verwacht Weerwind begin 2024 te kunnen publiceren. Hierin worden de nieuwe verplichte speellimieten opgenomen. Verder sprak de minister over een ‘breed pakket aan maatregelen'. Verdere details noemde hij niet.
Ook beloofde de minister te onderzoeken of hij meer inzicht kan krijgen in het aantal suïcidegevallen die gerelateerd zijn aan gokken. Uit het rapport van het NRV bleek dat er in 2019 sprake was van 109 gevallen van gokgerelateerde suïcide. Weerwind benadrukte daarbij wel dat suïcide vaak niet slechts één oorzaak heeft. Hij erkende wel dat gokverslaving een risico verhogende factor is als het gaat om suïcide.
Nieuwe rapportage LADIS wordt in december gepubliceerd.
Verder zei de minister de ongerustheid die het CDA uitsprak te begrijpen als het gaat om het aantal gokverslaafden in Nederland. In december zullen de nieuwe cijfers uit LADIS gedeeld worden, maar hier moet de kanttekening bij geplaatst worden dat de effecten van Koa nog niet zichtbaar zullen zijn. Het zou immers jaren duren voor een gokverslaafde hulp zoekt en dus zichtbaar wordt in een systeem als LADIS, zo liet Weerwind weten.
Rol van lobbyorganisaties
De ChristenUnie wilde van de minister weten of gokbedrijven en hun lobbyorganisaties nog enige invloed hebben gehad op het rapport van de kosten-batenanalyse. Eerder deze maand bleek dat de lobbyorganisaties van de loterijen in Nederland met succes hadden gelobbyd voor het behoud van de waarschuwingstekst ‘speel bewust, 18+'. Lobbyorganisaties van de loterijen werden wel betrokken bij enkele gesprekken binnen het onderzoek, maar dit hoorde bij het onderzoek dat werd gedaan. Verder verzekerde Weerwind dat de gokbedrijven en de lobbyisten geen invloed hebben gehad op het eindrapport of de beleidsreactie.
Een naam die nadrukkelijk genoemd werd in het artikel over de succesvolle lobby van de loterijen, is die van VVD-Kamerlid Rudmer Heerema. Zijn motie, om het risicoprofiel van kansspelen te verankeren bij het vormen van toekomstig beleid, stond aan de basis van het behoud van de waarschuwingstekst. Tijdens het schriftelijk overleg benadrukte de VVD nog eens dat dit risicoprofiel nadrukkelijker moet worden meegenomen in de besluitvorming.
Weerwind liet weten dat de nietincidentele (artikel 3)-loterijen weliswaar een laag risico op kansspelverslaving kennen, maar dat deze nog altijd risico's kennen met betrekking tot consumentenbescherming, criminaliteit, of fraude. Daarom zal bij het vormen van het beleid altijd vastgehouden worden aan de drie doelen van het kansspelbeleid. Echter, bij specifieke wet en regelgeving kan er wel onderscheid worden gemaakt. Als voorbeeld noemt de minister het verbod op ongerichte reclame, omdat dit verbod alleen geldt voor online casino's.
Grote gevolgen voor de sportsector
Tot slot erkende Weerwind dat een eventuele verhoging van de kansspelbelasting gevolgen kan hebben voor de sportsector. Een hogere belasting zou invloed hebben op de te winnen prijzen, wat weer van invloed kan zijn op het aantal deelnemers. Door een verhoging van de kansspelbelasting zou de afdracht aan goede doelen en de sportsector lager uit kunnen vallen:
“Een verhoging van de kansspelbelasting zou wel kunnen drukken op het prijzengeld voor de speler en daarmee indirect ook op afdrachten aan de Staat en goede doelen en de sport. Minder prijzen kunnen tot effect hebben dat spelers uitwijken naar illegaal aanbod. De staatssecretaris Fiscaliteit en Belastingdienst gaat over de kansspelbelasting. Gelet op de mogelijke gevolgen voor de kansspeldoelen zie ook ik risico’s bij een verhoging van de kansspelbelasting.”
Minister Weerwind
Het zou echter in de toekomst zo kunnen zijn dat de kansspelbelasting alleen wordt verhoogd voor specifieke soorten kansspelen. Een motie van CDA-Kamerlid Inge van Dijk om differentiatie toe te passen op de kansspelbelasting werd vorige week aangenomen.
