Advies: JenV moet overkoepelende visie preventie gokverslaving opstellen

Er is een gebrek aan een gedeelde visie en duidelijke rolverdeling op het gebied van kansspelverslavingspreventie. Dit staat in een adviesrapport van ABDTOPConsult over de samenwerking op het gebied van kansspelverslavingspreventie tussen het ministerie van Justitie en Veiligheid, het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en de Kansspelautoriteit.

In april diende Mirjam Bikker ⁽⁾ een motie in om ook het verslavingspreventiebeleid op het gebied van kansspelen te beleggen bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Dit ministerie is momenteel beleidsverantwoordelijke voor de verslavingszorg en verslavingspreventie. Alleen op het gebied van kansspelen is deze verantwoordelijkheid voor verslavingspreventie niet VWS belegd maar ligt het strikt gezien bij het ministerie van JenV.

De motie werd niet aangenomen, maar de overheid's adviesgroep ABDTOPConsult kreeg eerder al de opdracht om de rolverdeling en samenwerking op dit gebied te onderzoeken. Dit werd in februari aangekondigd in de werkagenda verslavingspreventie kansspelen.

In juli bracht de adviesgroep haar advies uit over kansspelverslavingspreventie en de wijze waarop dit georganiseerd is. Deze week werd het rapport openbaar gemaakt.

Gedeelde visie ontbreekt

In het tweede kwartaal van 2024 voerde ABDTOPConsult gesprekken met medewerkers van de betrokken ministeries, de Kansspelautoriteit, en de Autoriteit Financiële Markten. Ook werd er gesproken met mensen uit de verslavingszorg (AGOG, Hervitas, Jellinek, Loket Kansspel, het Trimbos-Instituut, en de Nationaal Rapporteur Verslavingen Arnt Schellekens) en met mensen uit de de kansspelindustrie (Holland Casino, Kindred (Unibet).

Op basis van deze gesprekken bracht de adviesgroep in kaart hoe de rollen nu verdeeld zijn, en welke knelpunten er bestaan in de samenwerking op het gebied van kansspelverslavingspreventie.

Volgens het rapport bestaat er geen duidelijke rolverdeling tussen de verschillende ministeries en betrokken partijen. Ook een ‘overkoepelende gedeelde visie' ontbreekt:

“Uit interviews wordt duidelijk dat alle drie de partijen een beeld hebben van wat verslavingspreventie inhoudt en hoe je dat tot een succes brengt, zonder dat dat geëxpliciteerd is. JenV kijkt voornamelijk vanuit haar beleidsdoelen, de Ksa heeft het bevorderen van verslavingspreventie tot nu toe vooral vanuit de toezichthoudersbril bekeken en VWS kijkt vanuit ervaringen en best practices op gebieden als alcohol, roken en drugs, waarbij het wettelijk kader anders is dan bij kansspelbeleid. Een overkoepelende, gedeelde visie op kansspelverslavingspreventie met daaraan gekoppeld een meerjarenagenda en taakverdeling ontbreekt.”

ABDTopconsult

Er is geadviseerd om de kansspelverslavingspreventie niet direct over te hevelen naar het ministerie van VWS, omdat dit te veel tijd zou kosten voor een dergelijk belangrijk maatschappelijk probleem. Mocht er in de toekomst vanuit de politiek wel een oproep komen om de taakverdeling te wijzigen, dan is het advies van ABDTOPConsult om alles wat te maken heeft met kansspelen en kansspelverslavingspreventie specifiek wel onder te brengen bij één ministerie:

“Het kan zijn dat er politiek gesproken wordt over een wijziging van de verantwoordelijkheidsverdeling tussen JenV en VWS. Als dat aan de orde komt, hevel dan het hele dossier over, en niet alleen verslavingspreventie. Dit is ondeelbaar.”

Visie en strategie doorontwikkelingen

• Het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) krijgt het advies om een overkoepelende visie te ontwikkelen en een daarbij aansluitende meerjarenagenda op te stellen voor verslavingspreventie bij kansspelen. Hierbij moet het ministerie input vragen van het ministerie van VWS, maar ook van externe experts zoals Jellinek en het Trimbos-Instituut.
• Ook moet het ministerie van JenV het coördinerende overleg overnemen van de Kansspelautoriteit en een structureel overleg organiseren over kansspelverslavingspreventie. Hier moeten de Kansspelautoriteit en het ministerie van VWS bij betrokken worden, aldus ABDTOPConsult. Volgens de adviesgroep moet de bestaande kennis van het ministerie van VWS over verslavingspreventie meer gebruikt gaan worden.
• Verder stelt ABDTOPConsult voor om een klankbord- en expertgroep op te richten voor verslavingspreventie. Hier kan de kennis van de experts uit de verslavingszorg gebruikt worden zodat de Kansspelautoriteit niet alle kennis zelf in huis hoeft te hebben. Daarnaast kunnen kansspelaanbieders in ‘enige vorm' meedenken over bijvoorbeeld de kennisagenda en onderzoeksvoorstellen, maar kunnen aanbieders ook helpen door data beschikbaar te stellen voor de onderzoeken.
• Tot slot moet de Kansspelautoriteit een werkdocument met ambities en operationele doorwerking verslavingspreventie opstellen met de input van JenV, VWS, en externe experts. Volgens de adviesgroep zijn de niet-toezicht-gerelateerde taken van de Kansspelautoriteit niet concreet beschreven:

“Er wordt op dit moment geen invulling gegeven aan de “coördinerende rol” van de Ksa. Het laatste ambitiedocument hierover van de Ksa zelf dateert uit 2018, maar er lijkt sindsdien geen gevolg aan te zijn gegeven. De Ksa heeft een concept-visie met een invulling voor de coördinerende rol opgesteld, die recent besproken is met JenV, maar nog geen formele status heeft”

ABDTOPConsult

Capaciteitsuitbreiding en het verslavingspreventiefonds

Een van de verdere aanbevelingen heeft betrekking tot de beschikbare capaciteit voor verslavingspreventie bij de Kansspelautoriteit. De toezichthouder zit volgens het rapport nog in een fase van doorontwikkeling. De adviesgroep ziet dat de ‘klassieke toezichttaak' nu nog de meeste capaciteit vraagt.

Door meer de hulp van externe experts te gebruiken kan dit enigszins worden opgevangen. Daarnaast krijgt het ministerie van VWS het advies om JenV en de Kansspelautoriteit meer te ondersteunen met de bij hun reeds aanwezige kennis op het gebied van verslavingspreventie. Hier zou VWS meer capaciteit voor moeten vrijmaken, zo is te lezen.

Het rapport besteedt eveneens aandacht aan het verslavingspreventiefonds en de wijze waarop het geld uit het fonds wordt besteed. Het advies is om duidelijke afspraken op papier te zetten met betrekking tot het verstrekken van subsidies vanuit het verslavingspreventiefonds. Ondanks dat er al afspraken over zijn, worden deze volgens de adviesgroep momenteel niet goed uitgevoerd:

“Omdat de samenwerkingsafspraken Vpf niet toereikend zijn voor activiteiten voor kansspelverslavingspreventie in de breedte en omdat deze in de praktijk inmiddels minder goed werken dan beoogd, verdient het aanbeveling deze afspraken niet meer te gebruiken.”

ABDTOPConsult

Daarnaast zouden duidelijke afspraken twijfels bij de Kansspelautoriteit weg moeten nemen. Uit de gesprekken die ADBTOPConsult voerde bleek dat de toezichthouder soms niet zeker weet of het subsidie uit het verslavingspreventiefonds kan verstrekken waardoor het geld uit het fonds niet volledig wordt besteed.

Dit kan volgens de adviesgroep worden opgelost door een specifiek subsidie-instrument te ontwikkelen voor de Kansspelautoriteit. Hiermee moet meer zekerheid en flexibiliteit ontstaan bij het toekennen van subsidies door de toezichthouder. Daarnaast wordt het belang van duidelijke juridische kaders en het gebruik van verschillende instrumenten, zoals aanbesteding en subsidies op basis van de Algemene wet bestuursrecht, benadrukt om het proces te verbeteren.

Afhankelijkheid van kansspelaanbieders

Tot slot moet er volgens de adviesgroep onderzocht worden of er vanuit het verslavingspreventiefonds financiële ruimte gecreëerd kan worden om het beleid van de aanbieders te beoordelen. Op dit moment worden veel externe experts niet gebruikt omdat zij geen financiële banden willen met de kansspelaanbieders. Hierdoor wordt deze expertise niet gebruikt om het preventiebeleid van aanbieders te beoordelen.

Door geld uit het verslavingspreventiefonds te gebruiken worden de verslavingsexperts niet direct betaald door de kansspelaanbieders zelf. Hiermee is hun onafhankelijkheid te waarborgen en kan het preventiebeleid van de gokbedrijven toch worden beoordeeld vanuit de expertise van deze instanties, schrijft de adviesgroep.